ΤΑ ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΙΘΑΚΗΣ…

????????????????????????????????????

Η Ιθάκη – εάν εξετασθεί ως ολότητα – είναι αδιαμφισβήτητα ένα από τα ωραιότερα νησιά του κόσμου!.. Όταν φθάνει κανείς σ αυτήν, νομίζει πως είναι σε έναν τόπο, που δεν στερεώνεται στην γης, αλλά ίπταται…Η Ιθάκη έχει δυο Αρχαιολογικά Μουσεία. Ένα στον Σταυρό. Μετά δυσκολίας το βρίσκεις. Χωμένο μέσα σ’ ένα στενάκι. Συχνότατο το φαινόμενο να καταφθάνουν ταλαίπωροι τουρίστες στην πλατεία και να ρωτούν… «μας είπαν πως εδώ υπάρχει ένα μουσείο! Πού είναι;»… Οι κάτοικοι αναγκάζονται να τους πηγαίνουν έως εκεί, με το κεφάλι σκυμμένο, που το σπουδαίο εύρημα, το θραύσμα με την επιγραφή «ΕΥΧΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙ» και οι χάλκινοι ομηρικοί τρίποδες ευρίσκονται εκεί καταχωνιασμένοι, σ’ ένα παλιό σπιτάκι (του 1930), ωραίο μεν, ακατάλληλο για μουσείο, δε… Κι όμως, η Συλλογή έχει ευρήματα από την 3η χιλιετία π.Χ.!

Το πρωτεύον μουσείο της ομηρικής νήσου είναι στην πρωτεύουσα Βαθύ! Τριάντα χρόνια που το θυμάμαι, είναι ίδιο κι απαράλλαχτο! Επίσης μικρό κι ανίκανο να στεγάσει το κλέος της Ιθάκης, του Ομήρου, του Οδυσσέως! Σε κτήριο του 1960. Παραδόθηκε με δεκάδες τεχνικά προβλήματα: Άναβες τα φώτα κι έτρεχαν οι βρύσες… Και τ’ ανάποδο… Νερά έμπαιναν από την σκεπή! Κινδύνευαν τα εκθέματα! Τραγική κατάσταση… Ο τότε δήμαρχος, κ. Αρσένης, ενημέρωσε σχετικά τον τότε υπ. Πολιτισμού, κ. Ανδριανόπουλο. Ο τελευταίος αντί να πιάσει τον εργολάβο του δημόσιου έργου και να τον υποχρεώσει να επισκευάσει τις κακοτεχνίες, έβγαλε άλλα 4 εκατ. δρχ. – όχι από την τσέπη του, σιγά να μην… – αλλά από το παντελόνι του ελληνικού λαού, κι έδωσε τα χρήματα να επισκευασθεί! Σοφή δημόσια διοίκηση!

Σήμερα το μουσείο έχει επεξηγηματικά… χαρτάκια για τα εκθέματα, γενικόλογα αόριστα, και ξεθωριασμένα από τον ήλιο (τόσα χρόνια τώρα τα ίδια!). Κι όμως στο μουσείο υπάρχει σημαντικότατη συλλογή των πρωτογεωμετρικών/γεωμετρικών «σκοτεινών» χρόνων (1000-700 π.Χ.). Και η αρχαιότερη γνωστή επιγραφή με τους θεσμούς της Φιλίας και της Ξενίας (έμμετρη σε δακτυλικό εξάμετρο, το ομηρικό μέτρο!). Αλλά το μουσείο δεν έχει κλιματισμό! Το θέρος ομοιάζει με θάλαμο θερμοκηπίου! Οι τουρίστες εισέρχονται και σε δυο λεπτά φεύγουν, γιατί δεν αντέχουν το μαρτύριο! Κι ερωτώ: Καλά το υπ. Πολιτισμού δεν έχει επαφή με την πραγματικότητα… (Θα αναφερθώ στα χάλια και άλλων μουσείων). Ολόκληρη Ιθάκη, εφοπλιστομάνα, κανείς δεν βρέθηκε να βάλει το χέρι στην τσέπη να δωρίσει δυο air conditions στο μουσείο του νησιού τους;;;

Πάντως, εάν η Ιθάκη δεν απαγκιστρωθεί από την Εφ. Αρχαιοτήτων Κεφαλληνίας, δεν πρόκειται να δει προκοπή…

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΕΚΑΚΗΣ

Συγγραφέας-Δημοσιογράφος

πηγή: ithacanews.gr

ΑΞΙΕΠΑΙΝΗ Η ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

στανίτσαςΤο Δ.Σ του Συλλόγου Φιλομήρων Ιθάκης «ΕΥΧΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙ» εκφράζει την ικανοποίηση του για τη πρωτοβουλία του Δημάρχου Ιθάκης να φέρει στο Δημοτικό Συμβούλιο πρόταση όπως ο Δήμος αναλάβει αποκλειστικά και εξ ολοκλήρου την υλοποίηση της δαπάνης εκτέλεσης τω εργασιών που αφορούν στην ανάδειξη του Αρχαιολογικού χώρου του Αγίου Αθανασίου όπου η Αρχαιολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων εντόπισε το Οδυσσειακό Παλάτι.

Ο προϋπολογισμός ανέρχεται περίπου στις 120.000 € με ΦΠΑ.

Ήδη την πρωτοβουλία ενέκρινε η Δημοτική Επιτροπή για την Ομηρική Ιθάκη.

Η πρόταση αυτή που ήταν και είναι πρόταση του Συλλόγου μας είναι αναγκαία μετά την παρελκυστική και εχθρική θα λέγαμε τακτική όλων των εκτός της Ιθάκης Δημοσίων παραγόντων και υπηρεσιών που εδώ και 6 χρόνια έθαψαν την προγραμματική σύμβαση που είχε υπογραφεί από Περιφέρεια – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων – Υπουργείο Πολιτισμού από τι 2011 ύστερα από εισήγησή μας.

Αναμένεται απάντηση της Γενικής Δνσης Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού εάν αποδέχεται θεσμικά την ανωτέρω πρόταση, σύμφωνα με το Φ666Τ-3/1589 της 4-08-2015 έγγραφο της Εφορείας Αρχαιοτήτων της Κεφαλονιάς.

Τέλος σημειώνουμε την εξαιρετική δημοσιογραφική δουλειά τοθ ZOUGKLA GR για την εγκατάλειψη του Αρχαιολογικού χώρου του Αγίου Αθανασίου που προβάλλει παγκοσμίως το θέμα και ελπίζουμε κάποιοι αρμόδιοι να ευαισθητοποιηθούν.

Για το ΔΣ

Ο Πρόεδρος

ΣΠΥΡΟΣ ΑΡΣΕΝΗΣ

Zoogla.gr : «Εγκατέλειψαν το παλάτι του Οδυσσέα»

Ρεπορτάζ: Χρήστος Μαζάνης-Φίλιππος Καραμέτος

Μία αναπαράσταση του Ιταλού αρχιτέκτονα Βruno Mazzali που κοσμεί το χωριό Σταυρός της Ιθάκης έχει απομείνει για να υπενθυμίζει στον επισκέπτη του νησιού πως στην περιοχή έστεκε πιθανότατα το παλάτι του Οδυσσέα και της Πηνελόπης.

Το ζεύγος των αρχαιολόγων Θανάσης Παπαδόπουλος και Λίτσα Κοντορλή Παπαδοπούλου έθεσαν σαν στόχο ζωής να ανακαλύψουν την Ομηρική ΙθάκηΓια να προσεγγίσει κάποιος τον χώρο των ανασκαφών θα αντιληφθεί ότι ο… δρόμος της «Ομηρικής Ιθάκης» είναι δύσβατος. Μία μικρή ταμπέλα ειδοποιεί τον επισκέπτη προς τα που πρέπει να κατευθυνθεί για να παρατηρήσει από κοντά τα «απομεινάρια» ενός βασιλείου ξεχασμένου από την Πολιτεία, η οποία ουδέποτε αναγνώρισε την επιστημονική ανακάλυψη.

Στην Ιθάκη, κοντά στο χωριό Αγ. Αθανάσιος που σήμερα ονομάζεται Σχολή Ομήρου, πολλοί πραγματοποίησαν ανασκαφές μεταξύ των οποίων και ο Σλήμαν διαισθανόμενοι προφανώς ότι κάτι σημαντικό υπάρχει εκεί. Η αρχαιολογική σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κλήθηκε μετά 60 χρόνια να συνεχίσει τις ανασκαφές που είχε ξεκινήσει στις αρχές του αιώνα η Βρετανική Αρχαιολογική σχολή. Το ζεύγος των αρχαιολόγων Θανάσης Παπαδόπουλος και Λίτσα Κοντορλή Παπαδοπούλου έθεσαν σαν στόχο ζωής να ανακαλύψουν την Ομηρική Ιθάκη.

Τον Νοέμβριο του 2006 είχαν φέρει στο φως ένα σημαντικό εύρημα από την Ιθάκη, μία πινακίδα που «αφηγείται» με γλαφυρό τρόπο ένα από τα επεισόδια της Οδύσσειας.

Φτάνοντας στην περιοχή θα διαπιστώσει κάποιος ότι έχει αφεθεί στο έλεός της… Αφού φωτογραφίσαμε ό,τι έχει απομείνει, αναζητήσαμε τον υπεύθυνο αρχαιολόγο, Α. Παπαδόπουλο, ο οποίος απογοητευμένος από την αδιαφορία του Υπουργείου Πολιτισμού, ξετυλίγει άγνωστες πτυχές κατά τη διάρκεια των ανασκαφικών εργασιών…

Τι λέει ο καθηγητής αρχαιολογίας στο zougla.gr

Ο ομότιμος καθηγητής αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Αθανάσιος Παπαδόπουλος, μίλησε στο zougla.gr για τον Γολγοθά που βίωσε όταν ανακοίνωσε πως υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις για την εύρεση του ανακτόρου του Οδυσσέα.

Όπως ανέφερε, ξεκίνησε την ανασκαφή με την ομάδα του το 1994, ενώ το 2010 είχαν συλλέξει πια όλα τα στοιχεία τα οποία οδηγούσαν στο συμπέρασμα ότι το συγκεκριμένο ανάκτορο ανήκε στον βασιλιά της Ιθάκης.

Ο κ. Παπαδόπουλος στη συνέντευξή του αποκαλύπτει πως στο παρελθόν, μεταξύ άλλων, και το Υπουργείο Πολιτισμού είχε υποστηρίξει την ανασκαφή. Παράλληλα, χρήματα τα οποία είχαν εξασφαλιστεί για τη συνέχεια των ανασκαφών «μπλοκάρονταν» για άγνωστους λόγους.

«Παράγοντες μπλόκαραν συνεχώς τα χρήματα για τις ανασκαφές»

«Είχαν εγκριθεί 115.000 ευρώ για να συνεχιστεί η ανασκαφή αλλά μας τα μπλόκαραν συνεχώς», τονίζει χαρακτηριστικά και προσθέτει: «Μετά από χρόνια ανασκαφών είχαμε πολύ σοβαρά στοιχεία για το συγκεκριμένο ανάκτορο. Φυσικά υπήρχαν αντιδράσεις πολλές και από συναδέλφους αρχαιολόγους. Δείτε τι έγινε στην Αμφίπολη. Εδώ αμφισβητείται ακόμα και ο τάφος του Φιλίππου».

Ο αρχαιολόγος αποκαλύπτει πως το συγκεκριμένο ανάκτορο πριν από εκείνον το έψαχναν Άγγλοι αρχαιολόγοι αλλά έσκαβαν σε λάθος σημείο. Εκείνος- υποστηρίζει- είχε τη σωστή πληροφορία αν και η πρώτη του απόπειρα ανασκαφής απέτυχε.

«Με πίεζαν να ανακοινώσω ότι βρήκα το παλάτι του Οδυσσέα»

«Το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και ο Δήμος Ιθάκης με υποστήριξε αρκετά. Πίστευαν και παραδέχονταν την έρευνά μου. Φανταστείτε πως όταν βρήκαμε αρχαία αντικείμενα μέσα στο ανάκτορο καλέσαμε αρχαιολόγους διεθνούς κύρους για να μας βοηθήσουν στην έρευνα», προσθέτει. «Δυστυχώς από το 2011 η εκάστοτε ηγεσία άφησε το σημείο να ρημάξει. Δεν πιστεύω ότι θα θελήσουν ποτέ να ανακοινώσουν ότι βρέθηκε το ανάκτορο του Οδυσσέα. Φανταστείτε ότι τη δεκαετία του 1990 με πίεζαν να ανακοινώσω ότι βρέθηκε το μυθικό ανάκτορο του βασιλιά, αλλά δεν το έκανα ποτέ από τη στιγμή που δεν είχα συλλέξει ακόμα τα στοιχεία».

«Δεν πάω πια στο σημείο, έχει ρημάξει και στεναχωριέμαι»

«Η γυναίκα μου η οποία συνεργαζόταν μαζί μου στην ανασκαφή, έχει φύγει από τη ζωή και μια από τις αιτίες ήταν το θέμα αυτό. Φανταστείτε ότι εγώ πια δεν πάω εκεί, δεν μπορώ. Στεναχωριέμαι. Τόσα χρόνια κόπου και δουλειάς και τώρα είναι ένας έρημος τόπος. Τα έχουνε ρημάξει όλα», καταλήγει ο κ. Παπαδόπουλος.

Ακούστε τη συνέντευξη του καθηγητή στο zougla.gr:

Σημειώνεται πως η αρχαιολόγος Σπυριδούλα Κοντορλή-Παπαδοπούλου, ήταν Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, είχε ανασκάψει μαζί με τον επίσης αρχαιολόγο σύζυγό της, Αθανάσιο Παπαδόπουλο για πολλά χρόνια την περιοχή Αγ. Αθανάσιος στην Ιθάκη όπου και ισχυρίστηκαν ότι ανακάλυψαν το παλάτι του Οδυσσέα.

Περιήγηση του zougla.gr στην περιοχή των ανασκαφών:

Aρχιτεκτονική αναπαράσταση του παλατιού του Οδυσσέα στον Σταυρό της Ιθάκης

Aρχιτεκτονική αναπαράσταση του παλατιού του Οδυσσέα στον Σταυρό της Ιθάκης

 

Εμπνευστής ο Ιταλός Αρχιτέκτονας Bruno Mazzali, ένας αρχιτέκτονας με πολλές περγαμηνές στο χώρο της επιστήμης του

Εμπνευστής ο Ιταλός Αρχιτέκτονας Bruno Mazzali, ένας αρχιτέκτονας με πολλές περγαμηνές στο χώρο της επιστήμης του

 

Τοποθετήθηκε στον Σταυρό Ιθάκης

Τοποθετήθηκε στον Σταυρό Ιθάκης

Εγκατάλειψη στο ανάκτορο

Εγκατάλειψη στο ανάκτορο

Δύσκολη η περιήγηση στον χώρο

Δύσκολη η περιήγηση στον χώρο

 

Η κρήνη στη Σχολή του Ομήρου

Η κρήνη στη Σχολή του Ομήρου

 

Ελάχιστοι καταφέρνουν να επισκεφτούν την περιοχή

Ελάχιστοι καταφέρνουν να επισκεφτούν την περιοχή

 

Η Σχολή του Ομήρου

Η Σχολή του Ομήρου

 

Εικόνες από τον χώρο

Εικόνες από τον χώρο

 

Σαπίζουν τα ξύλινα προστατευτικά

Σαπίζουν τα ξύλινα προστατευτικά

 

Ό,τι έχει βρεθεί και ρημάζει

Ό,τι έχει βρεθεί και ρημάζει

 

Φωτογραφία (2015) από την περιοχή

Φωτογραφία (2015) από την περιοχή

Η θέα από την Εξωγή

Η θέα από την Εξωγή



Εικόνες από την περιοχή πριν από λίγα χρόνια: Οι διαφορές είναι εμφανείς

 

28-30 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΚΘ΄ ΣEMINAPIO OMHPIKHΣ ΦIΛOΛOΓIAΣ

odysseus-escapes-filosofia-800x445Ο φυσικός κόσμος στα ομηρικά έπη. Ζωικός κόσμος, φυτικός κόσμος, φυσικά φαινόμενα

KENTPO OΔYΣΣEIAKΩN ΣΠOYΔΩN

Συνδιοργάνωση

ΔHMOΣ IΘAKHΣ – ΠANEΛΛHNIA ENΩΣH ΦIΛOΛOΓΩN

IΘAKH, 28 Αυγούστου – 30 Αυγούστου 2015

Π ρ ό γ ρ α μ μ α ε ρ γ α σ ι ώ ν

Παρασκευή 28 Aυγούστου

Άφιξη Συνέδρων

Σάββατο 29 Aυγούστου

9:00– 9:20 Υποδοχή, Χαιρετισμοί

ΠΡΩΙΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

9:20– 9:40 Γεώργιος Κράιας, Παρομοιώσεις από το ζωικό βασίλειο στην Ιλιάδα

9:40–10:00 Αγάθη Γεωργιάδου, Τα παιχνίδια των θεών με τον …αέρα: ομίχλη και νέφη στην ομηρική ποίηση

10:00–10:20 Αναστάσιος Στέφος, Ο φυσικός κόσμος στην Οδύσσεια

10:20–10:40 Συζήτηση

10:40–11:00 Διάλειμμα

11:00–11:20 Ελένη Λιόλιου, Η ομίχλη στη Γ ραψωδία της Ιλιάδας

11:20–11:40 Δέσποινα Σπυριδάκη, Το φυσικό φαινόμενο της ομίχλης (αχλύος, νέφους, νεφέλης, νύκτας) στη ραψωδία Ρ από την οπτική της θεατρικής συμβατικότητας

11:40–12:10 Ανδρέας Μοράτος, Η θεοποίηση των φυσικών στοιχείων στον Όμηρο

12:10–12:40 Συζήτηση

13:00 Επίσκεψη στο Αρχαιολογικό Μουσείο (προαιρετική)

ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

18:30–18:50 Αθηνά Μπάζου, «Ιητρός γαρ ανήρ πολλών αντάξιος άλλων» (Λ

514). Η ιατρική ως τέχνη στα ομηρικά έπη

18:50–19:10 Αθηνά Μαλαπάνη, Ύλη Ιατρική στο Ξ της Ιλιάδας: Σύνδεσή της με τα κείμενα της Αρχαίας Κυπριακής Ιατρικής Γραμματείας και προεκτάσεις στη σημερινή εποχή

19:10–19:30 Αριάδνη Γκάρτζιου-Τάττη, Στη χώρα των Λωτοφάγων. Φύση και διατροφή στην Οδύσσεια

19:30–19:50 Παναγιώτης Σταματόπουλος, Loca amoena: Natura in militia amoris? Φύση και έρως στην ομηρική ποιητική παράδοση

19:50–20:20 Συζήτηση

Κυριακή 30 Αυγούστου

ΠΡΩΙΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

9:00– 9:20 Μανώλης Στεργιούλης, Τα άλογα στην Ιλιάδα

9:20– 9:40 Αντώνης Μιχαηλίδης, Οι τελετουργικές θυσίες ζώων και οι χρήσεις του αίματος στην Οδύσσεια

9:40–10:00 Φλώρα Μανακίδου, Ο ανθρωπομορφισμός των ζώων στον ομηρικό κόσμο

10:00–10:30 Συζήτηση

10:30–11:00 Διάλειμμα

11:00–11:20 Ασπασία Μάρδα, Οι Ομηρικοί Κήποι: «το να είναι κανείς αληθινά ανθρώπινος σημαίνει να μεριμνά για κάτι»

11:20–11:40 Ελευθερία Ιωαννίδου, Στέλλα Τζιρβίτση, Σπήλαια των Νυμφών και ασφοδελοί λειμώνες στην Οδύσσεια

11:40–12:10 Συζήτηση

13:30 Εκδρομή στη Β. Ιθάκη (με δυνατότητα μπάνιου)

ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

18:30–18:50 Κώστας Αντύπας, Από την Λευκή Γαλήνη στις Άρπυιες: η ομηρική κλίμακα των ανέμων

18:50–19:10 Λάμπρος Πόλκας, Νύχτα και μέρα: από την Ιλιάδα στην Οδύσσεια

19:10–19:30 Χριστίνα Γκορτσά, Δημήτριος Παπαδημητρίου, Βασιλική Μανδηλά, Καλλιεργώντας τη φυσιογνωστική νοημοσύνη των μαθητών μέσω της διδασκαλίας της Οδύσσειας.

19:30–20:00 Συζήτηση

20:00–20:15 Καταληκτική συνεδρία

Δευτέρα 31 Αυγούστου

Tαξίδι επιστροφής

Oι εργασίες του Σεμιναρίου θα γίνουν στην αίθουσα Συνεδρίων & Κινηματογράφου του Μορφωτικού Κέντρου Iθάκης

OMIΛHTEΣ

Κώστας ΑΝΤΥΠΑΣ Kαθηγητής Δ.E., δ.φ.

Αγάθη ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ Φιλόλογος, δ.φ.

Αριάδνη ΓΚΑΡΤΖΙΟΥ–ΤΑΤΤΗ Kαθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Χριστίνα ΓΚΟΡΤΣΑ Kαθηγήτρια Δ.Ε.

Ελευθερία ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Φιλόλογος, δ.φ.

Μαρία ΚΟΤΟΠΟΥΛΗ Μεταπτυχιακή Πανεπιστημίου Πατρών

Γεώργιος ΚΡΑΪΑΣ Kαθηγητής Δ.E., δ.φ.

Ελένη ΛΙΟΛΙΟΥ Kαθηγήτρια Δ.Ε., δ.φ.

Αθηνά ΜΑΛΑΠΑΝΗ Kαθηγήτρια Δ.Ε.

Φλώρα ΜΑΝΑΚΙΔΟΥ Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Θράκης

Βασιλική ΜΑΝΔΗΛΑ Kαθηγήτρια Δ.Ε.

Ασπασία ΜΑΡΔΑ Φιλόλογος ΜSC

Αθηνά ΜΠΑΖΟΥ Λέκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών

Αντώνης ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ Kαθηγητής Δ.E.

Ανδρέας ΜΟΡΑΤΟΣ Kαθηγητής Δ.E.

Κατερίνα ΝΤΟΤΣΙΚΑ Μεταπτυχιακή Πανεπιστημίου Πατρών

Μάχη ΠΑΪΖΗ-ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ Διευθύντρια Ερευνών στο ΕΙΕ Γ. Γραμματέας Κέντρου Οδυσσειακών Σπουδών

Δημήτριος ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Kαθηγητής Δ.E.

Λάμπρος ΠΟΛΚΑΣ Καθηγητής Δ.Ε., δ.φ.

Δέσποινα ΣΠΥΡΙΔΑΚΗ Kαθηγήτρια Δ.Ε.

Παναγιώτης ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ Φιλόλογος, Μ.Δ.Ε.

Μανώλης ΣΤΕΡΓΙΟΥΛΗΣ Σχολικός Σύμβουλος Δ.E., MRS

Aναστάσιος ΣTEΦOΣ Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος Δ.E., δ.φ.

Στέλλα ΤΖΙΡΒΙΤΣΗ Φιλόλογος, δ.φ.

Μενέλαος XΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ Kαθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών

Πρόεδρος Κέντρου Οδυσσειακών Σπουδών

EΚΔOΣΕΙΣ του Kέντρου Oδυσσειακών Σπουδών

  1. Iλιάδα και Oδύσσεια. Mύθος και Iστορία. Πρακτικά Δ΄ Διεθνούς Συνεδρίου, Iθάκη 1986
  2. Oμηρικός οίκος. Πρακτικά Ε΄ Διεθνούς Συνεδρίου Iθάκη 1990
  3. Περιηγητισμός στην Iθάκη. Πρακτικά Ημερίδας, Iθάκη 1990
  4. Σπονδές στον Όμηρο (Mνήμη I. Kακριδή). Πρακτικά ς΄ Διεθνούς Συνεδρίου, Iθάκη 1993
  5. Eυχήν Oδυσσεί. Πρακτικά Z΄ Διεθνούς Συνεδρίου, Iθάκη 1995
  6. Oμηρικά. Πρακτικά Η΄ Διεθνούς Συνεδρίου, Iθάκη 1998
  7. Έρανος. Πρακτικά Θ΄ Διεθνούς Συνεδρίου, Iθάκη 2001
  8. Άθλα και έπαθλα στα Ομηρικά Έπη. Πρακτικά Ι΄ Διεθνούς Συνεδρίου, Ιθάκη 2006
  9. Μύθοι, κείμενα, εικόνες. Ομηρικά έπη και αρχαία ελληνική τέχνη. Πρακτικά ΙΑ΄ Διεθνούς Συνεδρίου, Ιθάκη 2010
  1. Έγκλημα και τιμωρία στην ομηρική ποίηση, Πρακτικά ΙΒ΄ Διεθνούς Συνεδρίου, Ιθάκη 2015

EΚΔOΣΕΙΣ της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων

α΄ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ, τ. 1–41

β΄ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ, τ. 1–14

γ΄ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ, τχ. 1–131

ΑΠΟΝΟΜΗ ΒΡΑΒΕΙΟΥ «ΟΔΥΣΣΕΩΣ-ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ»

Odysseus-and-PenelopeΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΟΜΗΡΩΝ ΙΘΑΚΗΣ «ΕΥΧΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙ»

 

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

 

ΑΠΟΝΟΜΗ ΒΡΑΒΕΙΟΥ «ΟΔΥΣΣΕΩΣ-ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ»

  • ΔΩΡΕΑ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΔΗΜ. ΠΑΪΖΗ
  • ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΣΤΟΝ ΥΠΟΥΡΓΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

 

Την Κυριακή 26 Ιουλίου 2015 ο Σύλλογός μας συνεχίζοντας την παράδοση απονομής του βραβείου «ΟΔΥΣΣΕΩΣ – ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ», το απονέμει εφέτος στους Ιθακήσιους Νίκο και Γιάννη Βλασσόπουλο, για την συγγραφική τους προσφορά στα Ιθακησιακά Γράμματα. Ειδικότερα στον πρώτο για την συγγραφή του σπουδαίου έργου «Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ» και στον δεύτερο για την εξαιρετική συγγραφή βιβλίων για την Θιακιά Ναυτική Λαογραφία και το Τοπικό Γλωσσάρι, αξιοποιώντας και οι δύο τα στοιχεία του «Ιστορικού Αρχείου» της Ιθάκης,

Επίσης, απονέμεται στον δημοσιογράφο και ερευνητή Γιώργο Λεκάκη, για την μεγάλη του προσφορά στον αγώνα της Ιθάκης για την διατήρηση της Οδυσσειακής Κληρονομιάς, με άρθρα του στον Ελληνικό και ξένο τύπο καθώς και με ομιλίες του σε τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές.

Ο Σύλλογός μας στη μνήμη του Ιδρυτικού του μέλους και μεγάλου δωρητή Δημήτρη Παϊζη – Δανιά αποφάσισε όπως δωρίσει σ’ όλες τις βιβλιοθήκες της Επτανήσου το ανεπανάληπτο έργο του «Οι αρχαιολογικοί θησαυροί της Ιθάκης» και το DVD «Φως στην Ομηρική Ιθάκη» από την έκθεση Ομηρικών ντοκουμέντων. Η πρώτη έκδοση του βιβλίου έχει εξαντληθεί από έτους και ο Σύλλογος αποφάσισε, εξόδοις του την ανατύπωσή του, η οποία ήδη κυκλοφορεί.

Το Δ.Σ. του Συλλόγου έστειλε επιστολή στο νέο Υπουργό Πολιτισμού κο Νίκο Ξυδάκη και επισημαίνει την αδιαφορία, αν όχι την εχθρότητα της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας του Υπουργείου του, για την αντιμετώπιση των αρχαιολογικών ζητημάτων της Ομηρικής Ιθάκης.

Επίσης τον προσκαλεί να επισκεφθεί το νησί μας για να δει με τα μάτια του, την θλιβερή εικόνα των αρχαιολογικών χώρων της Ιθάκης και ιδιαίτερα του «Αγ. Αθανασίου» όπου ανακοινώθηκε ότι βρίσκεται το Οδυσσειακό Ανάκτορο, εκείνου των «Αλαλκομενών», καθώς και των δύο αρχαιολογικών μουσείων που η εγκατάλειψη τους προσβάλλει τον Ελληνικό Πολιτισμό.

Για το Δ.Σ.

Σπύρος Αρσένης

Πρόεδρος

«Πηνελόπη» η εικαστική πρόταση του Φανούρη Μωραΐτη

Ο Σύλλογος Φιλομήρων Ιθάκης «Ευχήν Οδυσσεί» φέρνει στη δημοσιότητα την αξιόλογη πρόταση του Ιθακήσιου γλύπτη Φανούρη Μωραΐτη, για την κατασκευή της εικαστικής σύνθεσης της Ομηρικής Πηνελόπης. Ακολουθούν φωτο-ρεαλιστικές απεικονίσεις του γλυπτού, μια εισαγωγική σημείωση του καλλιτέχνη στα ελληνικά & αγγλικά και μια πρώτη κριτική-ανάλυση του καθηγητή γλυπτικής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών Αθήνας κ. Νίκου Τρανού.

Λίγα λόγια

Η Πηνελόπη ιδωμένη μέσα από το πρίσμα του Οδυσσέα αποτελεί πια μια εικαστική σύμβαση που συνήθως παρουσιάζεται ως μια φιγούρα που περιμένει καρτερικά πράγμα που απορρέει από τις ηθικές διαστάσεις που θέλουν την Πηνελόπη σύμβολο καρτερικότητας και συζυγικής πίστης. Η ανάγνωση όμως του Ομηρικού έπους μας παρουσιάζει όμως και άλλους ρόλους της Πηνελόπης εκτός από αυτόν της συζύγου που ο πλέον σημαντικός είναι αυτός της βασίλισσας. Η Πηνελόπη στο γλυπτό επιλέγεται να παρουσιασθει στον ρόλο της ως βασίλισσα ως το δομικό στοιχείο του βασιλείου της Ιθάκης. Ως τέτοια έχει να αντιμετωπίσει την διακύβευση του βασιλείου της άλλα ίσως και της ίδιας της ζωής και της ζωής του γιου της και το γεγονός ότι παραδίδει στον Οδυσσέα ακέραιο το βασίλειο μετά από είκοσι χρόνια δείχνει την ευφυΐα και την ικανότητα της.

Στο γλυπτό η ευφυΐα της, η ευρηματικότητα ,η ευελιξία της, το ύφαινε-ξήλωνε, παρουσιάζονται καθιστώντας τον θρόνο αλλά και το ίδιο της το σώμα ένα πάζλ το οποίο συνθέτεται και αποσυνθέτεται, δομείται και αποδομείται καθιστώντας την ύπαρξη της απρόβλεπτη και άπιαστη, “εκεί που υπάρχει ένα στήθος, ένας μηρός ένα άκρο την άλλη στιγμή είναι αέρας». Το στοιχείο της κατασκευής του γλυπτού έχει επιλεχθεί να είναι το σκυρόδεμα για την πλαστικότητα του και το δομικό του χαρακτήρα, για την ικανότητα του να ρέει άλλα και να μπορεί να στηρίζει. Τέλος μια ακόμη διάσταση της βασίλισσας της Ιθάκης είναι μέσα από τα μάτια των μνηστήρων όπου υπάρχει ως ένας στόχος ο οποίος δεν μπορεί να επιτευχθεί, ένα όλον του οποίου μόνο κομμάτια μπορούν να έχουν, ένα πάζλ που δεν έχει λύση. Ποιος από φιλοδοξία θέλει να συνεχίζει να παίζει ένα τέτοιο παιχνίδι και ποιος έχει την σοφία να αποχωρήσει;

Φανούρης Μωραΐτης

 

A few thoughts.

Penelope has been numerously depicted as a reclining or standing figure that stoically awaits her husband Odysseus, an image that agrees with her symbolic representation of chastity and marital faith. But reading Homer’s Odyssey we are presented with additional and equally important views of Penelope. Among these views are the ones of her as a queen of Ithaca and also her as a person and not as a symbol. In my sculpture proposal I choose to interpret and materialize the above views by representing Penelope as a seated figure that is fragmented, made out of pieces, the building blocks of a kingdom, the building blocks of a family, the building blocks of herself.

Penelope as a queen absent of her king had to face threats against the kingdom of Ithaca, threats against the life of her son and also threats against her own life, but with her intelligence, elusiveness and stoicism managed to overcome all the dangers and the perilous situations for the twenty year period of Odysseus’s absent. In the sculpture her elusiveness, intelligence and stoicism are reflected by representing her body and also her throne as a three dimensional puzzle that is constructed and deconstructed making her existence a process of being and not being, “where before was a thigh, a hand or a breast the next moment is thin air”.

The sculpture reveals to us the trials of a kingdom but also the ones of a body. The composition is made in such way that the fragmented figure is on the one side and the pieces/fragments that are missing are on the other side in order to leave the middle part void for us to imagine the process of construction and deconstruction. A process that we can relate to, a process that unveils the truth that we as persons under a difficult and long lasting situation we remain the “same” but we also become “others”, a continuous flow from who we were to who we are, a deceptively reversible process.

There is also another interpretation of Penelope, the one of the suitors’ perspective in which Penelope is the ultimate goal that cannot be achieved, a whole that only pieces and bits of it they can have, a puzzle without solution. Who is ambitious enough to continue playing such a game and who has the wisdom to withdraw?

Fanourios Moraitis

 

Νίκος Τρανός
Καθηγητής Α Εργαστηρίου Γλυπτικής
Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών Αθήνας

Παρακάτω παραθέτω κάποιες σκέψεις για την εικαστική πρόταση του Φανούρη Μωραΐτη όσον αφορά το γλυπτό με θέμα την Πηνελόπη.

Η δωρικότητα και το δισυπόστατο της Πηνελόπης ως θέματος αποδίδονται στο γλυπτό με την αποσπασματικότητα του, όπου ο καθένας μας καλείται να συμπληρώσει τα κομμάτια μιας εικόνας, τα κομμάτια μιας μνήμης. Το ίδιο συμβαίνει και με τη σύγχρονη Πηνελόπη, την γυναίκα, την μητέρα που προσπαθεί μέσα από τα “κομμάτια” ενός απόντος συζύγου, ενός απόντος πάτερα να συμπληρώσει και να παρουσιάσει μνήμες και εικόνες, στα παιδιά της αλλά και στην ίδια, ενός πατέρα παρόντος και ενός συζύγου παρόντος αντίστοιχα. Είναι ένα γλυπτό που μας αποκαλύπτει την δοκιμασία ενός βασιλείου αλλά και ενός σώματος. Με τα αποσπασματικά στοιχεία του θρόνου και του σώματος στο ένα άκρο, τα κομμάτια που λείπουν στο άλλο άκρο και στο μέσον να υπονοείται η διαδικασία συναρμολόγησης και αποσυναρμολόγησης. Μια διαδικασία που μας φανερώνει ότι κάτω από μια δύσκολη και μακροχρόνια συνθήκη παραμένουμε ίδιοι αλλά γινόμαστε και άλλοι, μια ροή από το είναι στο φαίνεσθαι και από το φαίνεσθαι στο είναι, μια ροή επίπονη και προπαντός μη αναστρέψιμη.

Εικαστικά θεωρώ ότι η πρόταση βρίσκεται στην αιχμή των διεθνών πλαστικών αναζητήσεων και θα φέρει του κατοίκους της Ιθάκης σε επαφή με τον “κόσμο”, το γλυπτό δηλαδή όχι μόνο θα υπάρχει στον ίδιο φυσικό χώρο με το δικό τους σώμα αλλά επίσης θα επικοινωνεί αξία αισθητική, θα αποτελεί δηλαδή ένα “κόσμημα” για το νησί της Ιθάκης.

Με εκτίμηση,

Νίκος Τρανός

Μνήμη Δημήτρη Παϊζη

Σύλλογος Φιλομήρων Ιθάκης

«Ευχήν Οδυσσεί»

Μνήμη Δημήτρη Παϊζηpaizisdimitris

Το μόνο που μπορούμε να πούμε μέσα στη μεγάλη μας θλίψη για την πρόωρη απώλεια του επίτιμου και ιδρυτικού μέλους του συλλόγου μας Δημήτρη Ιω. Παϊζη-Δανιά, που τόσα σημαντικά πνευματικά και υλικά πρόσφερε στον αγώνα για την διατήρηση της Οδυσσειακής κληρονομιάς της Ιθάκης, είναι ότι θα
συνεχίσουμε την προσπάθεια για την πραγμάτωση του τελικού στόχου, ένα κοινό μας όνειρο.

Στέλνουμε τα θερμά μας συλλυπητήρια στην οικογένεια του.

Η Ιθάκη σήμερα έμεινε πολύ φτωχότερη.

 

Ο Πρόεδρος                                       Ο Γραμματέας

Σπ. Αρσένης                                       Γερ. Μαρούδας

 

Βιογραφικό:

Πλοίαρχος – Αντιπλοίαρχος Ε.Ν – Διευθυντής Ναυτιλιακών Εταιρειών – Συγγραφέας

Ο Δημήτρης Παΐζης-Δανιάς γεννήθηκε στο Κιόνι της Ιθάκης το 1934. Τελείωσε το Γυμνάσιο της Ιθάκης το 1952. Οι συγγενικές ναυτικές καταβολές και τα αμείλικτα προστάγματα της εποχής τον οδήγησαν – αν και γόνο ιατρικής οικογένειας – στην επιλογή της ναυτικής σταδιοδρομίας.

Σταδιοδρόμησε στην εταιρεία Ωνάση (1953-1967), ενώ το 1963 σε ηλικία 28 ετών του ανετέθη η πλοιαρχία ενός εκ των μεγαλύτερων δεξαμενόπλοιων του κόσμου, του Olympic Thunder. Εν τω μεταξύ, κατά το διάστημα 1958-61, φοίτησε για δύο σχεδόν χρόνια (1958-59) στο τότε νεοσυσταθέν Κέντρο Ναυτιλιακών Σπουδών της Ανωτάτης Βιομηχανικής, στον Πειραιά, και πήρε το πρώτο δίπλωμα αγγλικής στο Λονδίνο όπου και εκπαιδεύτηκε σε σχολές ναυτιλιακών οργάνων (1960-61). Από το 1965 ασχολήθηκε με ναυτιλιακές επιχειρήσεις και βίωσε ολόκληρο το φάσμα της ναυτιλιακής δραστηριότητας ως ιδρυτής, μέτοχος και διευθυντής ναυτιλιακών επιχειρήσεων.

Για λογαριασμό της εταιρείας Eletson Corporation, όπου υπηρέτησε ως διευθυντής τα τελευταία 15 σχεδόν χρόνια της καριέρας του, συνέγραψε τα εγχειρίδια διοίκησης και ορθολογικής λειτουργίας της εταιρείας και του στόλου της σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα.

Δημοσίευσε καίρια άρθρα στο ναυτιλιακό τύπο της εποχής (Ναυτικά Χρονικά κ.λπ.) και έδωσε διαλέξεις σε διεθνή ακροατήρια (Ποσειδώνια), αλλά και στο νεοϊδρυθέν Πανεπιστήμιο Πειραιά με τη φροντίδα του Ναυτικού Επιμελητηρίου Ελλάδος.

Για ένα διάστημα υπηρέτησε ως τακτικός εκπρόσωπος της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών στο ΝΑΤΟ με αποστολές και άλλων μελών στα κεντρικά γραφεία της Washington (Πεντάγωνο).

– Από το 1998 και μετά τη συνταξιοδότησή του ασχολήθηκε ερευνητικά με την Ομηρική, παραδοσιακή και ναυτική Ιθάκη.
– Το 2002, ο Δήμος Ιθάκης εξέδωσε το πρώτο του δοκίμιο με τίτλο «Η Ιθάκη είναι η Ομηρική».
– Το 2004, ο Σύλλογος Φιλομήρων Ιθάκης, του οποίου υπήρξε ιδρυτικό μέλος, εξέδωσε το «Ήθος των Ηρώων της Οδύσσειας».

Εν τω μεταξύ αρθρογραφούσε σχετικά με την Ομηρικότητα της Ιθάκης. Δημοσίευσε άρθρα σε εφημερίδες πανελλαδικής και τοπικής εμβέλειας.

– Το 2006, κυκλοφόρησε το βιβλίο «Ιθακησιακά Α΄ – Ιστορίες και Μνήμες», με αληθινές ιστορίες του νησιού.
– Το 2007 εξέδωσε στην ελληνική και αγγλική γλώσσα το σύγγραμμα «Η Ομηρική Ιθάκη στην Κεφαλονιά; Δεδομένα και πλάνες στην ιστορία μιας ιδέας».
– Το 2008 εξέδωσε τα «Ιθακησιακά Β΄- Ιστορίες και Μνήμες».
– Το 2010 εκδόθηκε το βιβλίο «Οι αρχαιολογικοί θησαυροί της Ιθάκης».
– Το 2010 ο Σύλλογος Φιλομήρων Ιθάκης, στον οποίο πέραν των άλλων πρόσφερε την απόλυτη διαχείριση και τα υψηλά κέρδη των βιβλίων του, τού επέδωσε το Βραβείο Οδυσσέως-Πηνελόπης.
– Το 2012 κυκλοφόρησε τα «Ιθακησιακά Γ΄- Ιστορίες και Μνήμες» (ας σημειωθεί ότι στο πλουσιότατο υλικό των Ιθακησιακών και πέραν των πολλών φωτογραφιών εποχής περιλαμβάνονται πάνω από 400 αληθινές ιστορίες της Ιθάκης, ιστορίες που του εμπιστεύθηκαν οι δημιουργοί και οι απόγονοί τους).
– Το 2012 κυκλοφόρησε το φυλλάδιο «Ξενάγηση στην Ομηρική Ιθάκη του σήμερα».
– Το 2013 εμπνεύστηκε, σχεδίασε και παρουσίασε στον Σταυρό Ιθάκης μόνιμη έκθεση στην ελληνική και αγγλική γλώσσα με τίτλο «Φως στην Ομηρική Ιθάκη». Η έκθεση καλύπτεται από σχετικό δίγλωσσο φυλλάδιο. Η έκθεση υπάρχει και στο διαδίκτυο χορηγία του Κ.Ο.Σταυρού  http://tenpillars.friendsofhomer.gr/

– Τον τελευταίο καιρό ετοίμαζε ένα ακόμη βιβλίο για την Ιθάκη, και συμπλήρωνε άλλα δύο σχετικά με τα ομηρικά δρώμενα και τις αντιπαραθέσεις επί του θέματος μέσα από ομιλίες, δημοσιεύσεις και αναρτήσεις, απευθυνόμενος στους μελλοντικούς μελετητές.

Ήταν παντρεμένος από το 1967 με τη Ρένα Κυρίτση, επίσης αφήνει πίσω δύο κόρες και πέντε εγγόνια.

Video: η τελευταία διάλεξη της αρχαιολόγου Λίτσας Κοντορλή – Εντοπίζοντας την Ομηρική Ιθάκη & το ανάκτορο του Οδυσσέα

litsa-kontorli

Διάλεξη των καθηγητών της αρχαιολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και επικεφαλείς της ανασκαφής στην περιοχή Αγ. Αθανασίου Β.Ιθάκης,

κ.κ. Αθ. Παπαδόπουλου και Σπ. Κοντορλή Παπαδοπούλου με θέμα: «Εντοπίζοντας την Ομηρική Ιθάκη και το ανάκτορο του Οδυσσέα»

Ακολουθεί και η διάλεξη του Μεταλλειολόγου και συνεργάτη της ανασκαφής κου Γεωργακέλλου Νίκου, με θέμα: «Δαναών τεχνολογία, τεχνολογικές αποκαλύψεις στα Ομηρικά Έπη»

Η εκδήλωση έλαβε χώρα στις 2 Απριλίου 2014 στα γραφεία της Ένωσης Απανταχού Ιθακησίων.σε συνδιοργάνωση με το Σύλλογο Φιλομήρων Ιθάκης «Ευχήν Οδυσσεί»

 

ΧΑΣΑΜΕ ΜΙΑ ΠΟΛΥΤΙΜΗ ΦΙΛΗ

40-300x214Σήμερα η Ιθάκη έχασε μια πολύτιμη φίλη που έδωσε για είκοσι χρόνια όλη τη δύναμη

της ψυχής της για την επιστημονική ταύτιση της σημερινής Ιθάκης ως του Ομηρικού νησιού.

Η αρχαιολόγος καθηγήτρια Σπυριδούλα Κοντορλή-Παπαδοπούλου μαζί με το σύζυγό της

Αθανάσιο, επίσης καθηγητή αρχαιολογίας, έδωσαν με την εικοσαετή έρευνά τους στην Ιθάκη

όλα τα απαραίτητα αρχαιολογικά στοιχεία που σηματοδοτούν την περιοχή του Αγίου

Αθανασίου (Σχολή Ομήρου) στην Βόρειο Ιθάκη ως χώρου του Οδυσσειακού Ανακτόρου.

Με την επίσημη ανακοίνωσή τους στις 20 Αυγούστου 2010 έσπασαν το φράγμα της

παραπλάνησης και της παραπληροφόρησης των γνωστών κύκλων, αλλά και της

συναδελφικής αμφισβήτησής τους.

 

Οι Ιθακήσιοι δεν θα ξεχάσουν ποτέ την αγάπη της για το νησί μας και θα την θεωρούν πάντα

συμπατριώτισσά τους.

 

Ας είναι ελαφρύ το χώμα της Πελοποννησιακής γης που θα την σκεπάζει και ας είναι βέβαιη

ότι ο σπουδαίος επιστημονικός της αγώνας δεν θα πάει χαμένος γιατί όπως έλεγε «η Ομηρική

Ιθάκη είναι εδώ, δεν μετακινείται».

 

Ο Σύλλογός μας συλλυπείται θερμά τον σύζυγο και συνοδοιπόρο της και την οικογένειά της

που στάθηκαν δίπλα της στην μεγάλη και σπουδαία προσπάθεια της ζωής της.

 

Ο Σύλλογός μας πιστεύει ότι τόσο το Υπ. Πολιτισμού όσο και η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων

πρέπει να υλοποιήσουν άμεσα την προγραμματική σύμβαση των 120.000 € για την

ολοκλήρωση της αρχαιολογικής έρευνας στον Αγ. Αθανάσιο, που επί πέντε ολόκληρα χρόνια

την καθυστερούν με έωλες δικαιολογίες. Αυτό θα είναι το καλύτερο στεφάνι στη μνήμη της

εκ μέρους τους.

 

Για το Δ.Σ.

 

Σπύρος Αρσένης

Πρόεδρος

Geoffrey Sampson: «Τhe best guess at the identity of the island of Ithaca remains: Ithaca.»

[LOGO]

Where was Homer’s Ithaca?

Odysseus’ home found at last?

European literature certainly, and perhaps European history also, begin with Homer’s long epics, the Iliad and the Odyssey. The Iliad is about an episode during a war between the “Achaeans” – men from an area of what we now know as Greece – and Troy, a city-state near the mouth of the Dardanelles in north-west Asia Minor (nowadays in Turkey, but the Trojan War dates back long before the Turks arrived from Central Asia and invaded what had been Greek lands). One of the Achaean leaders was Odysseus – the Romans called him Ulysses. After a siege lasting many years, the Achaeans finally conquered Troy; the Odyssey is about Odysseus’s journey home after the war, during which he has many fantastic adventures but finally gets back to his home island of “Ithaca”, where his wife Penelope is waiting and fending off the attentions of numerous men keen to move in on her.

map of Ionian Islands

There is an island called Ithaca (Ιθάκη, in modern Greek pronunciation Ithaki) today, one of the Ionian Islands off the west coast of mainland Greece, and the assumption has been that (if there really was a man called Odysseus) that must have been where he lived. But a fascinating new theory has been put forward which says that this is wrong. Odysseus really was a historical figure, but the place he called “Ithaca” was not modern Ithaki: it was what is now a peninsula (called Paliki, Παλική) attached to the western side of the large island whose modern name is Cephallonia (Kefalonia, Κεφαλληνία– because Greek uses a different alphabet, spellings of place names in our alphabet vary a bit). What is more, Paliki contains fragmentary remains which could plausibly be the ruins of Odysseus’s palace. We might actually be able to touch today traces of walls and pavements which the Homeric hero walked among.

(The map to the left shows the Ionian Islands, except for the southernmost ones, strung out down the coast; Cephallonia is the large island about a third of the way up from the southern edge of the map, Paliki is the peninsula on its western side, and Ithaca is immediately north-east of Cephallonia.)

This new theory is intriguing and very attractive, and many commentators have been persuaded by it. But the theory suffers from one large problem which its authors have never seriously discussed, so far as I have seen. The aim of this web page is to put a case against identifying Odysseus’s Ithaca with Paliki. When I first put up a version of this page, I was not certain that the new theory was wrong, but I wanted to stimulate discussion of the problem with it, because unless that was addressed explicitly I could not see it as reasonable to believe that Ithaca = Paliki. Since then, the more I have heard from the defenders of the new theory, the thinner it has appeared. By now I can no longer take seriously the identification of Homer’s Ithaca with the Paliki peninsula.

Robert Bittlestone’s theory

Nobody knows whether the Trojan War described by Homer actually happened – which is why I said above that Homer is certainly the beginning of European literature but only possibly the beginning of European history. But the world in which Homer describes that war as taking place appears to be the Greek Late Bronze Age. Assigning even a rough numerical date is itself nowadays controversial. Traditionally it was held that the Trojan War would have occurred some time round 1200 BC; but there is now an argument (documented in Peter James, Centuries of Darkness, Cape, 1991), which seems rather solid and persuasive to me, according to which all traditional Ancient World dates before about 700 or 800 BC are about 250 years too high – if that is true, then the Trojan War might have been about 950 BC. Homer himself (if he was an individual man) lived later than that, perhaps in the eighth century, but the gap in time between Homer and the events he describes in detail is explained by saying that Homer’s role was essentially to edit into written form epics which had been handed down orally by bards for generations before him – as often does happen in preliterate societies.

Archaeologists have been trying to confirm the identity of Odysseus’s Ithaca with modern Ithaki for two hundred years, but there have been long-recognized difficulties. As Martin Young puts it in his Travellers’ Guide to Corfu and the Other Ionian Islands (London, 1971), virtually all archaeology on the Ionian Islands up to at least the Second World War was aimed at

the solution of some aspect of what has come to be known as the “Ithaca Question” [, which] arises from the difficulty of reconciling Homer’s account of Ithaca’s position with the geographical situation of the island now called by that name.

Modern Ithaki just does not match the descriptive information about Ithaca given by Homer. Thus, Homer says that Odysseus’s Ithaca is the furthest out to sea and westernmost of a group of islands, whereas Ithaki is east of and closer to the mainland than the much larger adjacent island of Cephallonia. And there are other large contradictions.

map of Cephallonia

On the other hand, if Ithaca was not the modern Ithaki, where was it?

In a large and detailed book, Odysseus Unbound (Cambridge University Press, 2005), an enthusiastic amateur, Robert Bittlestone, with the help of the classicist James Diggle and the geologist John Underhill, argues that what is now the Paliki peninsula of Cephallonia could once have been separated from the rest of Cephallonia by a sea channel; and that, if that was so, in other respects Paliki would fit Homer’s description of Ithaca in such minute detail that the identification is virtually certain. The Ionian Islands are an area of intense seismic activity, where the African plate is being overridden by the Eurasian plate – only sixty years ago there was an earthquake which destroyed almost all buildings on Cephallonia and produced large landslips. The reason why Paliki is not an island today, according to Bittlestone, is that three thousand years of earthquakes and landslips have blocked the channel that used to separate it from the rest of Cephallonia.

(On the large-scale map of Cephallonia to the right, the hypothetical channel is supposed to have been roughly as shown by the bright-blue track.)

Place-names might migrate

One obvious objection – if Odysseus’s Ithaca was Paliki, why do present-day Greeks use the name for a different place? – is probably not as serious as it sounds. Down the centuries the Ionian Islands have been ruled by speakers of many different languages (for much of the nineteenth century they were part of the British Empire), and have borne many alternative names both in the rulers’ languages and in Greek. No references to “Ithaca” occur anywhere in literature which has survived from the classical (i.e. post-Homeric) period. Furthermore, Ithaki has not been inhabited continuously; about five hundred years ago, for instance, there was a period when no-one lived there. So it is not out of the question that a name could have got swapped from one place to another, particularly when it was so culturally important for Greeks to be able to point to an island called Ithaca but (if Bittlestone is right) the original Ithaca had disappeared as an island.

Indeed, Bittlestone is far from the first person to suggest that the name “Ithaca” might have migrated from one island to another. The German archaeologist Wilhelm Dörpfeld made a detailed case (in his book Alt-Ithaka, Munich 1927, 2 vols.) for believing that Homer’s “Ithaca” was really Lefkas (Leucas), the next island to the north – though he did not convince other scholars. (And if the Ithaca name was transferred in this way, it must have happened at an early period – by about 200 BC coins inscribed with the Ithaca name were being minted on the island now called Ithaki, as I discovered when I visited the Archaeological Museum at Vathy on that island in 2012.)

An impossible channel

The problem I see with Bittlestone’s theory has nothing to do with whether a place-name could shift in that way – in principle it surely could. But how realistic is it that there could ever have been the kind of channel which Bittlestone postulates as having separated Paliki from the rest of Cephallonia three thousand years ago? It would have been about 4½ miles long, yet only a hundred yards or two wide (working from the indications of scale shown on the illustrations in Odysseus Unbound, the channel depicted seems closer to 100 than 200 yards wide for most of its length, and nowhere wider than about 350 yards – see also Figure 14 in John Underhill’s article “Quest for Ithaca” in Geoscientist, September 2006). If we encountered a phenomenon like that in the modern world, we would assume that it was an artificial canal. Could it really arise naturally?

It is crucial for Bittlestone that Paliki should have been a true island, surrounded by water on all sides. One part of the argument in Odysseus Unbound involves a claim that the Greek word for “island”, νῆσος, could be used in an extended sense to mean “peninsula”, as we call a peninsula in London the “Isle of Dogs”. But Bittlestone is not suggesting that Odysseus’s Ithaca was that sort of “island”. Much of his exercise in matching up the geography of Paliki with Homer’s story depends on postulating that one could get through the hypothetical channel in a boat, and that ferries were used to transport men and beasts between Paliki and eastern Cephallonia. Currently, the theory of Odysseus Unbound is being actively pursued by a Dutch geotechnical company, Fugro, which is sinking boreholes at the presumed position of the channel, in order to discover whether the surface of the bedrock is lower than sea-level, as the theory requires.

John Underhill, one of the three collaborators on Odysseus Unbound, is a geology professor at Edinburgh University. He puts considerable effort into arguing that, if the postulated channel did once exist, then it might plausibly have been filled in through repeated seismic episodes. This is no small claim in itself, because the area of the channel is not flat today: to get from one end to the other one has to climb about 600 feet above sea level. Nevertheless, to a layman like me it seems relatively easy to grant Underhill this part of the argument. We know that earthquakes can sometimes lead to dramatic reshaping of landforms. Immediately to the east of the hypothesized channel, Mt Imerovigli rises over 3000 feet, so there may have been no shortage of land to slip down and bury a previous channel.

Remarkably, though, the many pages which Underhill devotes to arguing that if the channel existed, then geology could have converted it into the present-day terrain, are not balanced by so much as a sentence to make it seem plausible that such a channel could indeed have existed in the first place. What could have created it? The only wording I can find in the whole book which comes near to addressing that issue is on p. 545, where Underhill suggests that

the most likely reason for its original formation was that it was created by subaerial erosion during the last glaciation (c. 30–20,000 years ago) when sea levels are thought to have been more than 100 m[etres] lower than at the present day

– after which rising sea-level over the next 10,000 years drowned it and created the continuous sea link between the two sides of the isthmus.

When I first read this I misunderstood it as suggesting that the hypothetical valley was scoured out by an Ice Age glacier, but that is not what Underhill means. A paper “Ithaca theory gains support” by Ted Nield in the February 2007 issue of Geoscientist explains that ice never reached as far south as Greece; “the last glaciation” is relevant only because, by locking up so much of the world’s water in glaciers further north, the Ice Age caused sea levels everywhere to be low. Nield quotes Underhill as saying

Marine waters reached the upper part of the gulf as recently as 5000–6000 years ago, after the enhanced upstream erosion that took place due to the lowering of local base levels.

In other words, the hypothetical valley that was destined to be drowned when the sea-level rose was created, as valleys often are, by rainwater running off hills and forming rivers. The caption to the schematic illustration in Nield’s paper refers to “fluvial incision” in what is now the isthmus linking Paliki to the rest of Cephallonia.

But water flows downhill, not horizontally for miles. If runoff from Mt Imerovogli to the east and the lesser hills to the west had begun to erode lower ground between them, one would surely expect the eventual outcome of that process to be a valley higher in the area immediately between the two ranges and lower further north and further south, as the streams descended towards the bottoms of the bays which now adjoin the two ends of the hypothesized channel. In that case, though, either the rise in sea-level would not be enough to form a continuous sea connexion from bay to bay, or, if it was, then the ends of the channel where they meet the bays would be far deeper (and, since the valley sides can hardly have been perfectly vertical, far broader) than Bittlestone suggests. Bittlestone and his collaborators do not believe that their channel was deep anywhere. For instance, Figure A2.23 in Underhill’s appendix to the book, showing a hypothetical cross-sectional profile of the strata at the southern end of the channel, show the bedrock sloping down to just below current sea-level (under hundreds of feet of hypothetical earthquake-generated debris).

It is clear from the shape of the postulated valley that it would have had to be produced by water rather than ice flow. Valleys shaped by glacial action are U-shaped, with broad floors, unlike the V-shaped valleys created by water flow. The Figure just quoted, and other material in Odysseus Unbound, make it explicit that the valley containing the authors’ hypothetical channel was not just V-shaped but extremely steep-sided. Traversing it by boat would have been a dramatic experience, perhaps a bit like passing through the Corinth Canal.

An unanswered objection

I would sum up my puzzle by asking where, in the world as we know it today, is there a sea channel (not created artificially by Man, and not gouged out by ice) which comes even close to being fifty or sixty times as long as its typical width? One or two of the fjords on the west coast of Norway achieve that proportion; but the Norwegian fjords were created by glacial action, and could have been created no other way. We have seen that this mechanism is irrelevant for Greece.

The Dardanelles or the Bosphorus do not approach the relevant proportion; and in any case I understand that they are thought to have been created by downhill seawater flow, when the Mediterranean broke through and over a long period filled a basin which became the Black Sea. Nothing like that could have happened at Cephallonia; the hypothesized channel linked two arms of the same sea, so while the sea-level may have fluctuated over the geological aeons it will always have been the same at both ends of the channel. And although the diagrams of the course of the postulated channel are schematic, and do not pretend to be precise with respect to each little kink and bend, the general property of extreme narrowness relative to length seems to be required by the geological discussion which projects the buried valley sides from the stratal formations observable at the surface (referring again to Bittlestone’s Figure A2.23).

If, as I believe, there is nothing at all like Bittlestone’s channel anywhere today, then how realistic can it be to postulate such a thing in order to interpret a piece of literature from the dawn of civilization, with all the uncertainties and obscurities which it unquestionably contains?

Being no expert myself, I am very open to being shown by those who are that my scepticism is ill-founded. But the objection I have raised seems so obvious that I would have expected it to be addressed, if there is a good answer to it. In a large-format book of almost 600 pages it is never touched on. Nor is it mentioned in the book reviews I have seen so far. Peter Green of the University of Texas seems to speak for many reviewers in a long and thoughtful article, which suggests at several points that Bittlestone risks letting his enthusiasm run away with him, but nevertheless concludes that the Ithaca = Paliki idea “is almost certainly correct”. He does not allude even in passing to the strangeness of the hypothetical channel.

Until someone takes this point seriously and explains why it is less of a problem than it appears, I must draw the opposite conclusion. Bittlestone has constructed a lovely theory, and reading the details of how he and his collaborators have followed the idea up is enormous fun. I wish it could be true. But, alas, it is almost certainly wrong.

(I am not the only one to be sceptical, incidentally, though the other critics I have read have based their objections on different grounds – see e.g. thereview of Bittlestone’s book by Tom Palaima, Professor of Classics at the University of Texas, or see p. 182 of Travelling Heroes (Penguin, 2009) by Robin Lane Fox of New College, Oxford.) The fact that many people have been giving credence to the Bittlestone theory has much to do, it seems to me, with the fact that one of the world’s oldest and most distinguished academic presses chose to publish it in a glossy, high-production-values volume. Without that public-relations support, the Ithaca = Paliki idea would probably have quickly been recognized for the harmless folly that I believe it is.

The Odysseus Unbound team respond

After placing a version of the above material on the Web, at Robert Bittlestone’s suggestion I posted a message on the Odysseus Unbound forum, briefly outlining my objection and referring to the present web page, in order to invite discussion by the community of people interested in the theory. This drew an immediate response from someone identified as “Demodocos, Site Admin” (so apparently in a position to write with authority), who said:

This is a very interesting geological issue and one which was by no means clearly understood by the project team when the book was published in October 2005.

Demodocos pointed out that “industry-scale resources” are now being used to look below the present-day surface of the site where the hypothesized channel ran, “and this has broadened the team’s understanding of this issue … further details of this research will be announced in the September 2008 issue of Geoscientist magazine. John Underhill will also be speaking on Oct 2 2008 at the Geological Society [London]”.

To my mind this response made the theory seem even less plausible than before. It amounted to much the same as saying “The Paliki = Ithaca case which we made at great length in 2005, which has attracted worldwide attention and convinced numerous reviewers for respectable newspapers and journals, contained a gaping hole and should not have convinced anyone; but we have extra evidence now, and if you can hang on till September perhaps you will find that the argument works after all.” That is all very well, but if the team convinced themselves sufficiently to publish their 2005 book on the basis of an argument which, to a friendly but objective outsider, seemed so obviously flawed, then I felt sceptical about the likelihood that evidence they brought forward three years later would truly change the picture.

And indeed, when I read Underhill’s paper “Testing classical enigmas” in the September 2008 Geoscientist, it turned out to be an interim report which could not really be said to take the argument further. By January 2011, the most recent hard news I could find on the Odysseus Unbound website was a report dated 2010, which described a finding of quarried limestone strata in the middle of the hypothesized course of the channel as “enigmatic” – a sceptic might read this as “adverse to our theory but we would prefer not to admit it”.

Demodocos’s phrase “industry-scale resources” suggested that, because the theory is now being investigated via expensive engineering techniques, this ought to make us more persuaded of its truth. But of course the relative cost of obtaining particular evidence has no bearing in itself on the weight that should be assigned to it – that depends entirely on the logical relationship between the findings and the proposition to be proved, and since we have been told nothing yet about the results of the project sponsored by the Fugro company, we have no reason yet to find the Ithaca = Paliki theory more convincing than before.

The real difference introduced by moving to resource-intensive industrial research methods is that it creates strong motives for not allowing the theory to die, whatever the true balance of evidence may be. While a handful of knowledgeable people explore an attractive idea by reading the texts and walking the terrain with cameras, favourable and adverse evidence can both be given their true force; if in the end it seems the theory is mistaken, no-one has lost anything beyond a pleasant dream. After real money has been invested, people will be needing to see real returns on the investment. Industrial-scale research leads to deployment of industrial techniques of marketing and public relations to maintain the value of the research product. The Odysseus Unbound website, sponsored by Fugro, describes the Ithaca = Paliki idea not as a theory but a “discovery”, and uses phrases such as “we now know”, “the answer is a resounding ‘yes’ ”.

Summing up: Bittlestone’s Ithaca = Paliki idea is supported mainly by an attractively-produced and widely publicized book whose argument contains a glaring hole that, we are now told, its authors were not aware of; and further research findings have been said to be on the way, but we are given no hint about whether they add much (or anything) to the case. What is more, the truth of the theory would require us to believe that Odysseus’s Ithaca was the site of a natural phenomenon without parallel in the present-day world; if it did exist today, it would presumably be as famous as, say, Niagara Falls.

The reasonable conclusion must be that it was a good try but sorry, Ithaca ≠ Paliki!

Textual contradictions

So much for the geological side of the “Odysseus Unbound” theory. But, in case any reader feels unconvinced by my argument about the implausibility of the channel that is said to have made Paliki an island, let me add that one can take issue with Robert Bittlestone’s case even on textual grounds, without going into geological questions. Bittlestone quotes passages from the Odyssey which fit his theory, but there are other passages which do not. In Book IV, for instance, when Telemachus is visiting Menelaus in Sparta, he declines the gifts of horses and a chariot which Menelaus offers by explaining that he could not use them in Ithaca:

In Ithaca we have no broad riding-grounds, no meadow land at all: of these our islands which rise rock-like from the sea, not one is fit for mounted work, or grass-rich: least of all my Ithaca. (T.E. Lawrence trans.)

Probably none of the Ionian Islands were good places for horses, but it seems odd to say that Paliki was least so of all (περὶ πασέων); Bittlestone has been at pains to point out that Paliki is relatively low-lying (because, in another passage, Homer describes Ithaca as low-lying). Some land there is relatively flat. On the other hand, steep, rocky hillsides plunging sheer into the sea are the hallmark of Ithaki, so that Telemachus’s words to Menelaus would fit Ithaki better. Certainly the writer Lawrence Durrell took them to do so:

Ithaca [i.e. modern Ithaki], which reverberates with the Homeric legend, is a delightfully bare and bony little place, with knobbly hills, covered in holm oak, which come smoothly down into the sea … Nothing could convince you more that this was the island of Odysseus than recalling it while actually on the spot: “It is a steep little island impracticable for horses …” (The Greek Islands, Faber and Faber, 1978)

Durrell is a novelist and does not pretend to be making a scholarly contribution to the “Ithaca question”, but as a common-sense observation by someone intimately familiar with the Ionian Islands his remark is worth respect. (Durrell was well aware that not everyone accepted the identification of Homer’s Ithaca with modern Ithaki.)

Similarly, Homer repeatedly describes Ithaca as κραναός or τρηχύς, words which Liddell and Scott’s standard Greek dictionary glosses as “hard, rugged, rocky” and as “rough, rugged, rocky” respectively. A low-lying island may be stony (the southern end of the Paliki peninsula is notably stony today), but it is surprising to find Paliki described as distinctively rugged compared to much steeper islands such as Ithaki. Book XVI of the Odysseydescribes Penelope’s suitors as

The pick of all the island gentry from Dulichium and Same and leafy Zacynthus (not to mention rugged Ithaca [κραναὴν Ἰθάκην] itself)

Would that list not be easier to understand if Ithaca were taken to be modern Ithaki?

A passage which Bittlestone does discuss (on his pp. 89–90) is the one in Book XV where the goddess Athene is advising Telemachus to avoid capture by the suitors on his return to Ithaca by getting his crew to land him at the “first cape” or “first beach” of the island (πρώτην ἀκτὴν Ἰθάκης), before they sail on to the town. According to Bittlestone, this meant that Telemachus was to be dropped off at a bay in the north-west of Paliki, after which the crew were to continue round the northern end and down through the hypothesized channel. But when Athene gives Telemachus this advice, they are in Sparta, far to the south-east of the Ionian Islands, and his ship will approach Cephallonia and Paliki from the south-east. From a common-sense point of view, the “first cape/beach” of Paliki would be somewhere at its southern end. Bittlestone’s Figure 10.6 instead represents Telemachus’s ship as following Athene’s advice by sailing past that end of Paliki and almost all the way up its long western side before reaching the bay where he thinks Telemachus landed. Something is surely wrong there, if Homer knew the geography of Ithaca as intimately as Bittlestone supposes.

A remote and unknown place

But that is the point. All these inconsistencies, including the fundamental one about whether Ithaca was to the west or to the east of its island neighbours, are only troublesome on the assumption that Homer was familiar with the Ionian Islands. Bittlestone argues that Homer was actually an Ithacan himself, writing primarily for his fellow-islanders, who would have been delighted to hear allusions to the individual paths and smallholdings of their home. That is quite contrary to the traditional view, though, according to which Homer came from the eastern edge of the Greek world – either from the island of Chios, or from Smyrna (now Turkish Izmir); on the map below, those places are to the right of the words “Aegean Sea”, while the Ionian Islands are around the words “Ionian Sea” near the left edge of the map. This tradition could of course be wrong; but experts tell us that various features of Homer’s language suggest an eastern background, and would not fit a birthplace in the Ionian Islands. (I believe that one example would be the word τρηχύς for “rugged”, quoted above; the vowel of the root would be alpha rather than eta, if Homer were a westerner.)

map of the Aegean

If Homer did come from Chios or Smyrna, then for him the Ionian Islands were about as remote as anywhere in the Greek world. If he wanted to take Odysseus’s homecoming as his theme, he was forced to place it there, because the body of legends he was drawing on presumably said so. (Legends about the Trojan War, sections of which Homer used as the basis for the Iliad and Odyssey, were clearly well known in outline independently of Homer; for instance, although Homer alludes briefly to the Wooden Horse episode, for the details one has to go to other writers.) But if Homer was not personally familiar with the Ionian Islands then he would have had to describe the geography as best he could on the basis of hearsay, and it would have been natural enough for him to make mistakes. Perhaps he simply did not know, or forgot, which was further west of Ithaca and Cephallonia. He could not check it in an atlas, as a modern writer would.

(There is a large potential source of confusion in that the now-Turkish coast of Asia Minor, Homer’s area, was called “Ionia” when it was Greek. The dialect of that area was called Ionic, which sounds in English as though it ought to be specially related to the Greek of the Ionian Islands; and Bittlestone thinks it was. But these names only happen to look similar in English because we have just one letter O to represent two different Greek vowels. In Greek the names are entirely unconnected – Ionia in Asia Minor was named after a legendary man called Ion, the Ionian Islands after a legendary woman called Io; and the dialect of Greek classically spoken in the Ionian Islands was definitely not an Ionic dialect.)

Since from Homer’s point of view Ithaca lay on the remotest edge of the Greek world, perhaps it made a more dramatic story to describe it as the most far-flung island of all, than to say it was second to Cephallonia. If Bittlestone thinks that the passage in Book IX which describes Ithaca as “furthest out to sea” is geographically precise, then how does he explain the other islands being described as “quite close to each other” (μάλα σχεδὸν ἀλλήλῃσι), and “apart” (ἄνευθε) from Ithaca? On Bittlestone’s hypothesis, Ithaca = Paliki was far closer to Cephallonia than that and the other islands were to one another.

It is much easier to believe that the Odyssey was composed by a poet who was hazy about the geography of Ithaca, because he had never been there, than that the Paliki peninsula was once separated from Cephallonia by a channel unlike anything in the modern world.

Furthermore, the geographical mistakes have no importance. They do not go to the core of what the poem is about. The Odyssey has appealed to readers for thousands of years because each of us has his Ithaca: it is what A.E. Housman called

… the land of lost content,
I see it shining plain,
The happy highways where I went
And cannot come again.

We love to hear about Odysseus, because he achieved the impossible and won his way back to his own land of lost content. The significance of the poem lies in its human resonances, as well as in things like Homer’s vignettes of nature – it does not lie in details of geography.

The Trojan War legends may have had a historical basis (though we do not know whether they did). Possibly there really was a man called Odysseus. But when Homer worked up legends about him into a long, detailed poem, I very much doubt that each footpath and headland mentioned in the poem was for Homer a particular, identifiable path or headland. They were generic landscape features, invented as the story called for them. To think otherwise seems as misguided as it would be to enquire about the precise latitude and longitude of Prospero’s island in The Tempest.

An artificial canal?

On 2nd Oct 2008 John Underhill presented the Ithaca = Paliki argument in a very enjoyable illustrated lecture at the Geological Society. I put it to him that nowhere in the world is there any present-day parallel, other than man-made canals, to the sea-channel which he and his colleagues postulate as having made Paliki an island in Homeric times, and I asked what process he envisaged as having created such a landform. Underhill accepted my point that the channel lacks any non-artificial present-day analogue; but he argued that in the Homeric period the postulated channel might have been partly excavated by human action – if rivers had reduced the isthmus to a narrow neck, it would have been attractive to people at the time to cut through the neck and create a navigable passage.

One must be open to all possibilities, but is this idea seriously plausible? Relative to the sparse population and primitive technology of the time, creating such a waterway would surely have been a truly mammoth enterprise, even if the isthmus was lower and narrower than rockfalls have since made it. People might undertake such a task if the practical gains would be correspondingly great. In modern times the Suez and Panama canals massively reduced the length of many economically-significant shipping routes, and even the smaller-scale Corinth Canal shortens routes between many places to the west and many places to the east of the Greek region. On the other hand, the channel postulated between Paliki and mainland Cephallonia would be relevant only for shipping between places within or just outside the Gulf of Argostoli at the southern end of the channel, on the one hand, and places north or north-east of Cephallonia, such as the islands of Corfu or Lefkas, on the other. Any other water-borne traffic near Cephallonia would gain nothing by using this canal, if it existed. Could there ever have been enough relevant traffic to motivate the creation of such a canal? It is hard to believe that; Corfu did not even have Greek inhabitants until about 750 BC.

Much as I enjoyed John Underhill’s Geological Society lecture, I am afraid that it did nothing to allay my scepticism.

On debating with Professor Underhill

In January 2011 I found myself in e-mail correspondence with John Underhill on this issue.

His first messages contained much verbiage about the difficulty of explaining geological concepts to laymen like me, but they did not seem actually to address my central point that a sea channel as described in the Bittlestone–Diggle–Underhill book was implausible if not geologically impossible. I thought Underhill had already conceded that point at the 2008 meeting (and there was no further mention of the “artificial canal” idea); since he now appeared to have retreated from that concession, I asked the direct question: “where in the world is there a natural sea channel, not formed by glacial action and 50 or 60 times as long as its average width?”

In reply, Underhill suggested the Menai Strait (which separates Anglesey from mainland Wales). But the Menai Strait was formed by glacial action.

Underhill also said that the Fugro investigations were showing that “the tectonic dislocation in this area [the area of the hypothetical channel] is far more extreme than originally imagined” and “Consequently, the long yet extremely narrow channel path may not be relevant.” The implication seemed to be – though this was not spelled out in so many words – that the new investigations might provide evidence for a wider and hence more normal sea channel. If so, though, that would be very different from the hypothesis discussed at length and in detail in the 2005 book.

I pointed out that, to an outsider, it seemed quite unpersuasive to be told in a glossy, highly publicized book that Paliki could have been an island fitting Homer’s description, to find that this hypothesis was based on an unacknowledged geological contradiction, and then to be told five years later that it might be possible to change the hypothesis in a way that made it tenable after all, though the new hypothesis has not yet been publicly stated, let alone corroborated by published evidence. I protested that in this situation it was misleading for the Odysseus Unbound website to be announcing the Ithaca = Paliki theory as an established “discovery”. (The website is full of references to the 2005 book and makes no mention, so far as I can see, of any problem with the theory as set out in it.)

Underhill’s response to this, copied to more than a dozen third parties, was to accuse my writings on this issue of being “libellous”. In Britain, where the law of libel is draconian, this is a serious thing to say, and it did not rest on a shred of legal justification that I could see. To me this move smacked of the chess player who tips the board over because he sees that he is heading for defeat. I cannot believe this is the way to achieve new insight into the Homeric epics. If reasoned criticism is rebuffed in this style, the “Odysseus Unbound” theory can no longer be taken seriously.

We shall never know for sure whether a real man lay behind the myth of Odysseus. But if there really was an Odysseus, the best guess at the identity of his island of Ithaca remains: Ithaca.

http://www.grsampson.net/CIthaca.html